Language
Currency
Nhắc đến làng Diềm, nhiều người sẽ nhớ ngay đến một vùng quê gắn với những câu hát Quan họ ngọt ngào, những mái đình cổ kính và không gian văn hóa đậm chất Kinh Bắc. Nếu bạn đang tìm một nơi để trải nghiệm không gian làng quê Bắc Bộ, nghe Quan họ, tham quan đình, đền và thưởng thức những món ăn dân dã, làng Diềm Bắc Ninh là một lựa chọn đáng cân nhắc. Cùng khám phá!
Làng Diềm là tên gọi quen thuộc của Viêm Xá, một địa danh lâu đời thuộc vùng Kinh Bắc. Hiện nay, khu vực Viêm Xá thuộc phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh. Trong quy hoạch phát triển du lịch văn hóa của địa phương, khu vực này được xác định là điểm du lịch gắn với quần thể di tích Thủy tổ Quan họ.
Điều tạo nên nét đặc biệt của làng Diềm là sự đan xen giữa đời sống hiện đại và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đến đây, bạn không chỉ tham quan một vài công trình cổ mà còn có cơ hội cảm nhận cách văn hóa Quan họ hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Thành phố Bắc Ninh trước đây được địa phương xác định là nơi khởi nguồn của Dân ca Quan họ, với nhiều làng Quan họ gốc tập trung trong khu vực. Viêm Xá nổi bật trong số đó bởi nơi đây gắn với truyền thuyết về Vua Bà, người được cộng đồng Quan họ tôn kính là Thủy tổ.
Điểm làm nên tên tuổi của làng Diềm chính là mối liên hệ mật thiết với Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Quan họ không đơn thuần là hình thức biểu diễn âm nhạc. Đây là một không gian văn hóa bao gồm lề lối giao tiếp, phong tục kết bạn, cách ứng xử giữa liền anh, liền chị và những quy tắc hát đối đáp được hình thành, lưu truyền trong cộng đồng.
Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thành phố Bắc Ninh cũng ghi nhận Viêm Xá là quê hương của Đức Vua Bà, Thủy tổ Quan họ. Nhiều làn điệu Quan họ cổ được sưu tầm từ các nghệ nhân tại Viêm Xá và những làng Quan họ khác trong khu vực.
Chính vì vậy, khi đến làng Diềm, điều thú vị không chỉ là "nghe một bài hát Quan họ". Quan trọng hơn là cảm nhận được môi trường văn hóa nơi những làn điệu ấy đã được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Một chuyến khám phá làng Diềm sẽ trọn vẹn hơn nếu kết hợp tham quan các di tích tiêu biểu trong quần thể Viêm Xá.
Đền Vua Bà là địa điểm quan trọng nhất khi nhắc đến làng Diềm. Đây là nơi thờ Vua Bà, nhân vật được cộng đồng Quan họ tôn kính là Thủy tổ của loại hình dân ca này.
Theo truyền thuyết dân gian được lưu truyền tại địa phương, Vua Bà vốn là người có công với dân làng, truyền dạy cách hát và góp phần hình thành đời sống văn hóa nơi đây. Từ đó, câu chuyện về Vua Bà được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trở thành một phần quan trọng của văn hóa Quan họ.
Địa phương xác định khu vực đền Vua Bà là một trong những trung tâm phát huy giá trị văn hóa của khu Thủy tổ Quan họ. Các hoạt động như học hát Quan họ, trải nghiệm văn hóa và tổ chức các chương trình giao lưu với nghệ nhân cũng được định hướng phát triển tại đây.
Khi đến đền, du khách nên dành thời gian quan sát kiến trúc, không gian sân đền và tìm hiểu câu chuyện văn hóa thay vì chỉ dừng lại ở việc tham quan nhanh.
Ngay trong khu vực làng Diềm còn có Đình Diềm, một công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị của vùng Kinh Bắc.
Theo tư liệu của địa phương, đình được dựng vào năm Nhâm Thân 1692. Công trình gây ấn tượng với kiến trúc đình làng truyền thống và hệ thống chạm khắc gỗ tinh xảo. Đặc biệt, cửa võng tại đình Diềm là một hiện vật có giá trị, hiện được ghi nhận là một trong những bảo vật quốc gia của Bắc Ninh.
Đây là địa điểm rất đáng dành thời gian nếu bạn quan tâm đến kiến trúc cổ Việt Nam. Nhìn kỹ những mảng chạm khắc, vì kèo, cột gỗ và cách bố trí không gian, bạn sẽ dễ hình dung hơn về nghệ thuật kiến trúc đình làng Bắc Bộ xưa.
Không gian đình cũng gắn với sinh hoạt văn hóa cộng đồng và Quan họ. Vì vậy, giá trị của Đình Diềm nằm ở cả kiến trúc vật thể lẫn đời sống văn hóa vẫn được duy trì xung quanh công trình.
Đền Cùng - Giếng Ngọc là một địa điểm thường được kết hợp trong hành trình tham quan làng Diềm.
Đền nằm trong quần thể di tích khu Viêm Xá và gắn với đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương. Không gian nơi đây có nhiều cây xanh, tạo cảm giác khá yên tĩnh và khác biệt so với những khu vực đô thị bên ngoài.
Giếng Ngọc là điểm được nhiều du khách quan tâm khi ghé thăm. Không chỉ có giá trị trong đời sống tín ngưỡng dân gian, địa điểm này còn xuất hiện trong nhiều câu chuyện truyền miệng gắn với vùng đất Viêm Xá.
Một điều thú vị là chuyến tham quan sẽ có chiều sâu hơn nếu bạn tìm hiểu câu chuyện văn hóa phía sau đền và giếng, thay vì chỉ đến chụp ảnh rồi rời đi. Chính những truyền thuyết, nghi lễ và cách cộng đồng gìn giữ địa điểm này mới làm nên sức hấp dẫn của một di tích văn hóa.
Đền Cùng - Giếng Ngọc cũng là một điểm thường xuất hiện trong các hoạt động lễ hội và nghi lễ truyền thống của làng Diềm.
Bên cạnh đình và các đền thờ, khu vực làng Diềm còn có chùa Hương Sơn, góp phần tạo nên quần thể di tích tín ngưỡng đa dạng.
Chùa mang không gian đặc trưng của một ngôi chùa làng Bắc Bộ và là địa điểm có giá trị đối với đời sống tinh thần của cộng đồng địa phương. Khi tham quan, bạn có thể kết hợp tìm hiểu lịch sử của chùa với hệ thống di tích xung quanh để có cái nhìn toàn diện hơn về văn hóa làng Diềm.
Điểm thú vị của hành trình này là khoảng cách giữa các công trình văn hóa không quá xa về mặt trải nghiệm. Bạn có thể đi từ đình sang đền, từ không gian Quan họ đến không gian tín ngưỡng mà vẫn cảm nhận được sự kết nối giữa các địa điểm.
Một trong những thời điểm hấp dẫn nhất để khám phá làng Diềm Bắc Ninh là mùa lễ hội. Lễ hội gắn với Đền Vua Bà được tổ chức vào ngày 6 tháng 2 âm lịch hằng năm. Đây là dịp cộng đồng tưởng nhớ Thủy tổ Quan họ và thực hiện nhiều nghi thức truyền thống. Địa phương cho biết lễ hội làng Diềm là một trong những lễ hội tiêu biểu gắn với văn hóa Quan họ của Bắc Ninh.
Phần lễ thường tạo ấn tượng với các nghi thức mang tính cộng đồng như rước, dâng hương và những hoạt động tưởng niệm Vua Bà. Phần hội lại có không khí sôi nổi hơn với các chương trình giao lưu Quan họ, sinh hoạt văn hóa và trò chơi dân gian.
Điểm đáng chú ý là Quan họ trong lễ hội không chỉ xuất hiện trên sân khấu. Không gian hát có thể được mở rộng ra sân đình, sân đền và những không gian cộng đồng khác.
Trong các hoạt động lễ hội từng được ghi nhận, những làn điệu Quan họ được trình diễn bởi liền anh, liền chị cùng các nghi thức rước và tái hiện không khí hội xuân truyền thống.
Nếu muốn trải nghiệm không khí lễ hội, bạn nên kiểm tra lịch tổ chức cụ thể trước chuyến đi vì thời điểm tính theo âm lịch.
Đối với nhiều du khách, nghe Quan họ chính là phần đáng nhớ nhất trong hành trình.
Một cách trải nghiệm thú vị là tìm đến nhà chứa Quan họ hoặc những không gian sinh hoạt của các câu lạc bộ, nghệ nhân tại địa phương. Tại đây, du khách có thể hiểu thêm về cách các liền anh, liền chị giao lưu, hát đối và giữ gìn lề lối Quan họ.
Địa phương cũng đang định hướng phát triển những hoạt động du lịch cộng đồng như trải nghiệm học hát Quan họ với nghệ nhân, thực hành ẩm thực Quan họ, làm bánh khúc và tổ chức các chương trình canh hát Quan họ.
Trải nghiệm này khác khá nhiều so với việc xem một tiết mục nghệ thuật được dàn dựng. Khi đứng giữa một không gian làng quê, nghe tiếng hát vang lên từ sân đình hoặc nhà chứa, người nghe dễ cảm nhận hơn chất mộc mạc và tính cộng đồng vốn có của Quan họ.
>>> Xem thêm: Thăm Văn Miếu Bắc Ninh Với Nhiều Lễ Hội, Trải Nghiệm Thú Vị
Bên cạnh các di tích và dân ca, bánh khúc làng Diềm là món ăn thường được nhắc đến khi nói về đặc sản địa phương.
Bánh có lớp vỏ làm từ rau khúc kết hợp với bột, tạo màu xanh đặc trưng. Nhân bánh thường kết hợp đậu xanh với thịt, tạo vị bùi và béo. Bánh được hấp chín nên có độ mềm dẻo, mùi thơm khá đặc trưng.
Điểm thú vị của bánh khúc làng Diềm nằm ở cách món ăn dân dã này gắn với sinh hoạt của người dân. Nếu mua bánh, bạn nên lựa chọn sản phẩm mới làm và thưởng thức khi còn nóng để cảm nhận rõ hơn hương vị.
Ngoài bánh khúc, tùy thời điểm và địa điểm trải nghiệm, du khách có thể tìm hiểu thêm những món ăn truyền thống gắn với văn hóa Quan họ.
Nếu mục đích chính là tham quan các di tích nổi bật, bạn có thể dành khoảng nửa ngày. Tuy nhiên, nếu muốn nghe Quan họ, tìm hiểu lịch sử, thưởng thức ẩm thực và trải nghiệm đời sống địa phương thì một ngày sẽ thoải mái hơn.
Một lịch trình tương đối hợp lý có thể bắt đầu từ khu vực Đền Vua Bà, sau đó tham quan Đình Diềm, chùa Hương Sơn, rồi tiếp tục đến Đền Cùng - Giếng Ngọc.
Buổi trưa có thể dành thời gian thưởng thức món địa phương. Nếu có chương trình Quan họ hoặc hoạt động trải nghiệm với nghệ nhân, bạn nên ưu tiên thời gian cho phần này vì đây là yếu tố tạo ra sự khác biệt lớn nhất của chuyến đi.
Mỗi mùa ở làng Diềm mang đến một cảm nhận khác nhau.
Nếu muốn hòa vào không khí truyền thống đông vui, mùa lễ hội tháng 2 âm lịch là thời điểm đáng cân nhắc. Khi đó, các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và Quan họ tạo nên bầu không khí đặc biệt tại địa phương.
Nếu thích không gian yên tĩnh hơn, bạn có thể đến vào những ngày thường. Khi đó, việc tham quan đình, đền và các di tích thường cho cảm giác thong thả hơn, có thời gian quan sát kiến trúc và tìm hiểu câu chuyện lịch sử.
Riêng với người yêu Quan họ, một chuyến đi có lịch giao lưu với nghệ nhân sẽ đáng giá hơn việc chỉ tham quan các điểm di tích.
Đây là những không gian tín ngưỡng và di tích văn hóa nên trang phục kín đáo, lịch sự là lựa chọn phù hợp.
Các công trình cổ có nhiều hạng mục gỗ, đồ thờ và hiện vật có giá trị. Du khách nên quan sát và chụp ảnh trong phạm vi được phép, tránh sờ hoặc tự ý di chuyển đồ vật.
Không gian đền, đình, chùa cần sự trang nghiêm. Hạn chế nói chuyện lớn tiếng hoặc sử dụng âm thanh gây ảnh hưởng đến người khác.
Khi nghe Quan họ hoặc tham gia trải nghiệm văn hóa, hãy coi đây là một hoạt động giao lưu thay vì một tiết mục biểu diễn đơn thuần. Nếu muốn chụp ảnh người dân hoặc nghệ nhân, nên xin phép trước.
Không phải ngày nào cũng có lễ hội hoặc chương trình Quan họ phục vụ khách tham quan. Nếu mục tiêu chính là trải nghiệm văn hóa, nên kiểm tra chương trình trước để tránh bỏ lỡ.
>>> Xem thêm: Chùa Tiêu - Khám Phá Nơi Lưu Giữ Giá Trị Văn Hóa Triều Lý
Làng Diềm nằm trong không gian du lịch văn hóa phong phú của Bắc Ninh. Nếu có nhiều thời gian, bạn có thể xây dựng hành trình kết hợp với các di tích và điểm tham quan khác trong khu vực.
Theo định hướng của địa phương, khu Thủy tổ Quan họ và Đền Bà Chúa Kho là những trọng điểm được kết nối trong phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh.
Bạn có thể lựa chọn hành trình theo chủ đề thay vì cố gắng đi quá nhiều điểm trong một ngày:
Làng Diềm → Đền Vua Bà → Đình Diềm → Đền Cùng - Giếng Ngọc → trải nghiệm Quan họ
Hoặc mở rộng thành một chuyến khám phá văn hóa Bắc Ninh với thêm các địa điểm như Văn Miếu Bắc Ninh, thành cổ Bắc Ninh và những làng Quan họ khác.
Cách đi này phù hợp hơn với những người thực sự muốn tìm hiểu văn hóa Kinh Bắc thay vì chỉ check-in tại một địa điểm.
Điều đáng quý nhất của làng Diềm không nằm ở việc nơi đây có bao nhiêu công trình cổ. Giá trị nổi bật hơn chính là văn hóa vẫn tiếp tục được cộng đồng thực hành.
Địa phương cho biết khu Viêm Xá đang được định hướng phát triển các hoạt động trải nghiệm như học hát Quan họ với nghệ nhân, thực hành ẩm thực, làm bánh khúc và tổ chức các chương trình sinh hoạt Quan họ. Đây là hướng đi giúp di sản không chỉ được bảo tồn trong hồ sơ hay hiện vật mà tiếp tục xuất hiện trong đời sống.
Với một di sản phi vật thể, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng. Nếu chỉ bảo tồn bằng cách trưng bày, du khách có thể nhìn thấy nhưng khó cảm nhận được sức sống của văn hóa. Ngược lại, khi người dân vẫn hát, vẫn truyền dạy và du khách có thể trực tiếp tham gia, di sản trở nên gần gũi hơn.
Nếu bạn đang lên kế hoạch du lịch Bắc Ninh, muốn kết hợp tham quan làng Diềm với các điểm đến nổi bật khác hoặc cần một lịch trình thuận tiện, hãy tham khảo các tour du lịch và dịch vụ tại NVK Travel. Bạn có thể tìm hiểu thêm nhiều hành trình khám phá Bắc Ninh và các điểm đến hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu du lịch cá nhân, gia đình hoặc nhóm bạn cùng nvktravel.com.
Fill out the form and we will contact you
